LIVERPOOL, 24 JAN. In Nederland klagen de reizigers, maar in Liverpool is iedereen blij met de Nederlandse Spoorwegen. Daar rijdt NS sinds een half jaar twee metrolijnen. Prima op tijd, zeggen de `Liverpudlians'.

Diep in de Liverpoolse aarde, in één van de gangen van het ondergrondse metrostation Moorfield, hangt een affiche. Daarop tuft een glanzende, gele, Nederlandse dubbeldekker-trein, vrolijk door een veldje bloeiende tulpen. Het affiche illustreert wie sinds 20 juli 2003, deze week precies een half jaar geleden, de baas is van de Liverpoolse treinen: de Nederlandse Spoorwegen. Of althans, NS-dochter NedRailways. Operator of the Netherlands, most intensive used rail network, staat er. Daarnaast een plaatje van Patrick Verwer, de nieuwe managing director. Ook een Hollander.

Als je het de Britse reizigers vraagt, op de stations en in de treinen van de Liverpoolse metro, weet ongeveer de helft dat `the Dutch' er tegenwoordig de baas zijn.

Ook wat betreft de prestaties van Merseyrail kwam NS min of meer in een gespreid bedje. Onder de vorige concessie houder van Merseyrail, het Britse Arriva, werd de metrolijn `the best performing railnetwork of the UK'. Toegegeven, sinds NedRailways het bewind voert is het nóg beter geworden. In het laatste half jaar steeg de punctualiteit van 92 procent naar tegen de 95. ,,En dat in het winterseizoen'', zegt Verwer in zijn kantoor met uitzicht op Lime Street station. Maar NedRailways hoefde dus niet helemaal vanaf nul te beginnen.

Ook Neil Scales, de baas van het lokale vervoerbedrijf Merseytravel, is een belangrijke garantie voor het succes van NedRailways. Hij is de Passenger Transport Executive en gunde NedRailways/Serco de franchise, boven partijen als het Franse Keolis, dochter van de Franse Spoorwegen, en RATP, de operator van de Parijse metro. Scales wil er een succes van maken. Zijn carrière hangt ervan af. Ook voor NS is succes in Liverpool van levensbelang. Om te laten zien dat de eerste buitenlandse NS-onderneming loont. Plannen van NS in Polen zijn tot dusver nog niet gelukt. Merseyrail mág niet mislukken.

Scales en Verwer hebben plannen. Zo willen ze, tegen de Europese regelgeving in, sámen de rails gaan beheren in Liverpool. Nu vallen `de rails' nog onder Network Rail. Dat wil de Europese Commissie overal in Europa: eigendom van rails en het rijden van treinen gescheiden houden. Maar Scales en Verwer denken dat het béter werkt op hun netwerk, als je het weer in één bedrijf brengt, zoals het vroeger was. Als het ze lukt, de Britse overheid daarvan te overtuigen, zou het een coup zijn in Engeland.

Blijft de vraag: is het écht een prestatie, wat NedRailways doet in Liverpool? Merseyrail (24 miljoen reizigers per jaar) is slechts een fractie van het netwerk dat NS in Nederland rijdt (een miljoen reizigers per dag). Bovendien zijn de verbindingen in Liverpool eenvoudig: een lijntje naar het noorden en een naar het zuiden en oosten. Heel wat anders dan het netwerk in Nederland. Valt daar nou echt zóveel te leren voor NS?

En verder: de treinen rijden weliswaar op tijd in Liverpool, maar vraag niet hoe. Het materieel is hopeloos verouderd. De treintjes doen denken aan die van de Rotterdamse metro, maar zijn oud met aftandse bekleding, stof, met gele ruitjes. ,,Chairs in kilts'', zegt scholier Robert Whitley schamper. ,,Not really highsunday's, is it?'', vraagt reizigster Laura. Ook de toestand van de stations is belabberd. ,,Moet u nou kijken'', zegt reiziger Nick Johnson terwijl hij op de met kauwgom besmeurde perrons wijst. ,,Dit is Liverpool Centraal. Dat is toch disgusting.''

Het Britse spoor heeft een slechte naam. Britten zijn snel tevreden. In Liverpool praten ze met ontzag over de `nieuwe treinen' van Merseyrail. Maar dat zijn ook ouwetjes, met een lik verf en nieuwe stoelen en nieuwe vloeren. Een aantal reizigers vreest dat het succes van the Dutch de `honeymoon' is van een nieuwe eigenaar die een vliegende start wil maken.

Verwer ziet wél toekomst. Er komen controlepoortjes op de ondergrondse stations, zegt hij. Dit jaar al. En misschien nieuwe treinen. De vijf ondergrondse stations (62 zijn bovengronds) worden gerenoveerd, en er komen meer camera's. Hij hoopt ook de conducteurs zo ver te krijgen dat ze 's avonds in de trein controleren. Dat is nu lastig, iets met de bonden, zegt Verwer met een grijns.

Het enige probleem dat Verwer zélf ziet, is dat hij zichtbaar moet blijven op de werkvloer. Hij is bang dat anders de moraal inzakt. ,,Ik kan niet even tussendoor weg gaan'', zegt hij. Hij blijft nog ,,drie, vier jaar''. Vandaar ook dat hij en zijn drie Nederlandse collega's in het managementteam zoveel haast hebben met Merseyrail, zegt Verwer. Lachend.

De Hollanders. NS is erin geslaagd binnen een half jaar tijd de treinen beter op tijd te laten rijden. Maar ook de reizigers die niet weten dat Nederland de baas is van hun spoorbedrijf, zijn enthousiast. Zoals bijvoorbeeld de reizende zeeman captain Ian Vennen. ,,The Dutch, really? Prima! Dan móet het hier in Liverpool nu wel beter gaan. Ik heb vaak met Nederlandse treinen gereisd. Jullie spoorsysteem is fantastisch'', zegt hij.

Een aanrader voor gefrustreerd NS-personeel: loop eens een dagje door de metro in Liverpool en praat met de reizigers: over NS niets dan lof. Het contrast met hoe er in Nederland over NS gedacht wordt kan niet groter zijn.

Neem het personeel in Liverpool: ontzettend blij met hun nieuwe directeur Patrick Verwer. Heel klantgericht, maar ook aanspreekbaar. Bovendien heeft hij al een mooi Liverpools accent. ,,De vorige eigenaren hebben we nooit gezien op de stations, Patrick, Rudi en Ingrid (managementteam) wél'', zegt John Roche, assistant station supervisor.

Het personeel noemt ook meteen de vier grote feesten met Kerst, ,,met free pints for all'', die het Hollandse management organiseerde. ,,Dat heeft nog nooit een eigenaar voor ons gedaan'', zegt station supervisor Peter Robinson.Het ziekteverzuim daalt. Verwer is al gebeld door de BBC of ze bij zijn netwerk een docusoap mogen opnemen.

Zelfs de beruchte Britse spoorbonden zijn tevreden over de Nederlanders. Daar speelt natuurlijk ook de recente loonsverhoging (3,8 procent) mee. ,,Maar het management lijkt ook echt langdurige kwesties van het personeel op te willen lossen'', zei spoorbond TSSA op de site van de FNV. ,,Sinds Patrick hier is hebben we nooit meer stakingen gehad'', zegt Neil Scales, baas van het gemeentelijk vervoerbedrijf Merseytravel. ,,Patrick fixed all that.''

Natuurlijk, er zijn ook klachten. In oktober waren er nog veel vertragingen, veroorzaakt door slechte rails. Daar kunnen de Nederlanders niets aan doen, dat is de verantwoordelijkheid van de overheid, maar toch. En de treinen zijn vies en oud, zeggen de reizigers. ,,Ik zie hier bovendien nooit een controleur na acht uur `s avonds'', zegt reizigster mevrouw Childs. Verder zijn er ook reizigers principieel tegen de verkoop van het Liverpoolse netwerk. Zij vinden dat het spoor in Britse handen moet blijven. ,,Maar ach de treinen zijn beter op tijd, dat is al heel wat hier'', zegt reiziger Nick Johnson.

Het Liverpoolse netwerk Merseyrail is de eerste buitenlandse onderneming voor de Nederlandse Spoorwegen en één van de tientallen netwerken die door de Britse overheid zijn aanbesteed. Dat aanbesteden gebeurt ook in Nederland. Bijvoorbeeld in Groningen en Friesland met NoordNed, en in het oosten rijdt Syntus. Er staan in Nederland nog achttien treindiensten, die nu nog door NS gereden worden, op de rol om `verkocht' te worden. Beide landen volgen Europese regels die beogen dat door concurrentie, het openbaar vervoer beter wordt.

De Merseyrail-concessie in Liverpool bestaat uit twee lijnen: the Northern Line en the Wirral line. NS-dochter NedRailways is eigenaar. Die doet het samen met Serco, een Brits bedrijf dat onder andere de Londense Dockland's rail rijdt. Op 20 juli 2003 reed de eerste trein in Liverpool onder NedRailways/Serco bewind: de aandelenverhouding is 50-50, het contract is voor 25 jaar.

De aanbesteding was in Nederland omstreden. De Tweede Kamer vroeg zich af of NS wel het recht had euro's naar het buitenland te brengen terwijl aan de dienstverlening in het binnenland nog veel schort. De vakbonden van het Nederlandse spoorpersoneel ,,konden er geen touw aan vast knopen'', zei FNV-bestuurder Andries van den Berg. ,,Het wrange is dat NS de indruk wekt in Nederland de lijnen buiten het kernnet liever kwijt te zijn, en in Engeland wél hun best doen''.

Onzin, zegt NedRailways directeur Anton Valk. `Liverpool' helpt juist bij het behouden van de achttien lijnen die nog worden verkocht in Nederland, zegt hij. ,,De Britten zijn veel verder op het gebied van liberalisering van het spoor dan Nederland. Met Merseyrail kan NS ervaring opdoen met het bieden.''

De klacht dat NS miljoenen naar het buitenland brengt? Ook onzin, zegt Valk die naar Liverpool is gevlogen voor een bliksembezoek. ,,De lening van NS is al afbetaald, en we maken nu al winst.'' Bovendien: ,,NedRailways staat los van NS. Als het niet goed loopt, merkt NS daar niets van.''

De kans is klein, dat NedRailways failliet gaat. ,,They can really make a profit here'', zegt Neil Scales, baas van het regionale vervoerbedrijf Merseytravel en opdrachtgever van NedRailways. Jaarlijks bedraagt de klantenopbrengst inclusief de subsidie van Merseytravel 150 miljoen euro. Merseyrail krijgt bovendien jaarlijks één miljoen pond van Neil Scales voor elke procent dat ze gemiddeld boven de `92 procent treinen op tijd' komen. Komt Merseyrail daaronder, geldt het andersom. ,,Maar dat miljoen heeft Patrick nu al verdiend'', zegt Scales.

NedRailways kan in Liverpool bovendien meeliften op de miljoenen euro's die de Europese Unie in het Liverpoolse openbaar vervoer pompt met de gedachte dat de arme regio gestimuleerd moet worden. We couldn't have done it without EU, staat er op affiches van Merseytravel in de stad. Bovendien is er gedurende 25 jaar een vaste subsidie voor Verwer en zijn team gegarandeerd. Stations worden opgeknapt met geld van de EU. Ook het opknappen van de treinen kost NedRailways geen cent.

Bron: Japke-D.Bouma (NRC Handelsblad)

Terug

naar merseyrail